Zespół jelita drażliwego.

Witam! mam prośbę o informację, gdzie można zrobić badania markerów pomocnych w diagnozie IBS ? pozdrawiam: J.

Zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome, IBS) jest zaburzeniem funkcji jelita grubego, które charakteryzuje się występowaniem uczucia dyskomfortu, wzdęć i przewlekłych dolegliwości bólowych w jamie brzusznej. Rozpoznanie IBS ustala się na podstawie tzw. kryteriów rzymskich III, o których mogą Państwo przeczytać w poprzednich artykułach.
Biomarkery to produkowane przez organizm białka lub inne makrocząsteczki będące reakcją na zachodzące w nim procesy biologiczne. Biomarkerem może być np. białko zwane CA 125, którego obecność we krwi stwierdza się u kobiet chorujących na raka jajnika. Dzięki określeniu stężenia danego biomarkeru we krwi możliwa jest ocena stanu zdrowia organizmu, obecności lub braku konkretnej choroby i uzyskaniu wielu cennych informacji o funkcjonowaniu poszczególnych narządów.

Zespół jelita drażliwego związany jest z wieloma nieprawidłowościami fizjologicznymi, włączając zaburzenia motoryki jelita grubego i czucia trzewnego, które pojawiają się z powodu nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i odpornościowego przewodu pokarmowego. W IBS występują również zmiany w interakcji między czynnikami hormonalnymi i nerwowymi, takimi jak np. serotonina lub kortykoliberyna, mające wpływ na różne procesy fizjologiczne zachodzące w organizmie. Odzwierciedleniem tych przemian może być obecność we krwi specyficznych biomarkerów. Daje to świeże spojrzenie na nowe możliwości diagnostyczne zespołu jelita drażliwego.

Próby znalezienia najlepszego biomarkera dla IBS trwają już od wielu lat. W 1973 r., lekarz J. Ritchie wraz ze swoimi współpracownikami odkryli, że u pacjentów chorujący na IBS występuje duża wrażliwość na mechaniczne rozszerzanie jelita grubego, co zostało potwierdzone w wielu następnych badaniach. Późniejsze badania pokazały, że tylko u 20% pacjentów wystąpiła nadwrażliwość po mechanicznej stymulacji jelita grubego, zaś u 17% pojawiło się zmniejszenie wrażliwości.

Wiele nowych badań skupia się na roli układu odpornościowego, wykrywaniu obecności komórek odpornościowych w błonie śluzowej jelita grubego, nadmiernym wytwarzaniu aktywnych biologicznie cząsteczek świadczących o toczącym się procesie zapalnym (np. proteaz, cytokin, tryptaz, histaminy) czy zmianie składu flory bakteriologicznej jelit u pacjentów chorujących na zespół jelita drażliwego.

Obecność komórek stanu zapalnego w błonie śluzowej jelit oraz we krwi, stwierdzane u pacjentów z IBS mogą stanowić wiarygodne wyjaśnienie kluczowych zmian powstających w IBS. Dla przykładu, zaobserwowano, że komórki odpornościowe reagują z układem nerwowym przewodu pokarmowego odgrywając potencjalną rolę w generowaniu objawów zespołu jelita drażliwego. Wśród pacjentów, u których wystąpił epizod ostrego infekcyjnego zapalenia jelita grubego, a którzy później rozwinęli IBS, stwierdzono niski stopień nacieku błony śluzowej odbytnicy przez komórki układu odpornościowego. Wyniki te sugerują, że reakcja immunologiczna organizmu może być dobrym czynnikiem prognozującym rozwój zespołu jelita drażliwego i może być potencjalnym biomarkerem dla konkretnej grupy pacjentów. W jednym z badań pokazano, że u pacjentów z IBS w porównaniu do grupy kontrolnej, występuje rozrost komórek tucznych (należących do komórek układu odpornościowego) błony śluzowej jelit. Dodatkowo, zauważono, że zastosowanie mesalazyny – leku przeciwzapalnego – redukowało ilość komórek tucznych i poprawiało jakość życia chorych z IBS.

Jak wspomniano wcześniej, u pacjentów z IBS następuje aktywacja mediatorów stanu zapalnego, takich jak histamina, proteazy i cytokiny. Dlatego też stały się one obiektem zainteresowań wielu naukowców w kierunku identyfikacji jako biomarkery IBS. Mediatory te mogą być wykrywane w błonie śluzowej jelita pobranej na drodze biopsji lub w próbkach kału. Pośród tych czynników, największą uwagę przykuła tzw. proteaza serynowa. Proteza serynowa jest uwalniana przez komórki układu odpornościowego i bakterie jelitowe, i działa jako cząsteczka przekazująca sygnały. Ich nadmierna produkcja została potwierdzona w błonie śluzowej jelit u osób chorujących na IBS, przy czym w próbkach kału, stężenie proteazy serynowej było trzykrotnie wyższe niż u osób zdrowych. Kiedy czynniki stanu zapalnego, pobrane z błony śluzowej pacjentów z IBS zostały wprowadzone do jelit szczurów, zaobserwowano wzrost aktywności włókien nerwowych i nadwrażliwość trzewną. Efekt ten w dużej mierze zależał od aktywności właśnie proteazy serynowej. Jednakże, wzrost stężenia proteaz stwierdzono tylko u osób chorujących na postać biegunkową zespołu jelita drażliwego. Dodatkowo, także wysoki poziom tego mediatora występuje u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, co świadczy o braku specyficzności tego biomarkera.

Największe doświadczenia z analizy białek wykrywanych w kale uzyskano z białkami zwanymi kalprotektyną i laktoferyną. Kalprotektyna jest białkiem produkowanym podczas procesów zapalnych przez składniki krwi: granulocyty obojętnochłonne, monocyty i makrofagi oraz przez komórki nabłonka. Białko to posiada właściwości bakterio- i grzybobójcze oraz prawdopodobnie bierze udział w modulowaniu procesów zapalnych. Laktoferyna występuje w dużych ilościach w płynach wydzielniczych ssaków (mleku, łzach, ślinie, wydzielinie oskrzeli, wydzielinie dróg rodnych). Białko to wykazuje działanie przeciwbakteryjne, -grzybicze, -wirusowe, -pasożytnicze, -nowotworowe, -zapalne. Ocena stężenia kalprotektyny w kale ma potencjał być badaniem przesiewowym różnicującym pomiędzy zespołem jelita drażliwego a chorobami zapalnymi jelit. Oznaczenie podwyższonego stężenia kalprotektyny w kale potwierdza aktywny stan zapalny jelita i może być wczesnym wskaźnikiem prognostycznym chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Laktoferyna w kale jest bardzo stabilnym markerem zapalnym, w związku z tym idealnie nadaje się do oznaczeń. Istnieją dowody, że laktoferynę można postrzegać jako wczesny marker w chorobach zapalnych jelit, w których stężenie tego białka jest znacznie podwyższone. Dostępne informacje sugerują, że stężenia laktoferyny i kalprotektyny w kale są skutecznymi i specyficznymi biomarkerami w różnicowaniu pomiędzy chorobami zapalnymi jelit a IBS. Podobnie jak wymienione dwa białka oznaczane w kale, tak i inne: lizozym, mieloperoksydaza i PMN-elastaza wytwarzane przez białe krwinki krwi mogą być przydatne w różnicowaniu między IBS a innymi chorobami jelit. Stężenie tych białek w kale u pacjentów chorujących na IBS były porównywalne do stężeń uzyskanych u osób zdrowych.

W jednym z najnowszych badań, wykorzystującym zestaw dziesięciu potencjalnych biomarkerów wykrywalnych we krwi, starano się potwierdzić ich diagnostyczne znaczenie w różnicowaniu pomiędzy IBS a chorobami organicznymi przewodu pokarmowego. Użytymi w tym badaniu biomarkerami były m.in. interleukina-1ß, będąca głównym czynnikiem prozapalnym, neurotropowy czynnik pochodzenia mózgowego – białko wydzielane przez neurony, które reguluje przeżywalność komórki nerwowej, przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej, stosowane w diagnostyce celiakii, przeciwciała przeciw cytoplazmie neutrofilów – wykrywane w wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i lipokalina neutrofilowa związana z żelatynazą, biorąca udział w transporcie wewnątrzkomórkowym i regeneracji błony śluzowej przewodu pokarmowego. Wyniki tego badania pokazują, że zestaw tych 10 biomarkerów z 70% dokładnością pozwala na poprawne rozpoznanie lub wykluczenie zespołu jelita drażliwego.9 Wydaję się, że dołączenie do tego zestawu wymienionych wcześniej biomarkerów: laktoferyny, kaprotektyny i proteazy serynowej zwiększyłoby szanse rozpoznania IBS. Jednakże takie postępowanie zwiększa ilość wykonywanych badań, inwazyjność techniki oraz związane z tym koszty i dodatkowo ze względu na niską czułość testu, jego negatywny wynik nie pozwala jednoznacznie wykluczyć rozpoznania zespołu jelita drażliwego.

Ponieważ istnieją doniesienia o rodzinnym dziedziczeniu zespołu jelita drażliwego, naukowcy poszukują czynników genetycznych i specyficznych mutacji, czyli zmian zachodzących w genach, które mogłyby pełnić rolę biomarkerów.13 Dotychczasowe badania dotyczące poszukiwania mutacji w genie, który koduje produkcję jednego z białek transportującego serotoninę (która odgrywa główną rolę w regulacji motoryki, wydzielania i czucia trzewnego w przewodzie pokarmowym ), tzw. transportera wychwytu zwrotnego serotoniny oraz w genach odpowiedzialnych za produkcję czynnika zwiększającego stan zapalny (tzw. czynnika martwicy nowotworów ?, TNF-?) i czynnika przeciwzapalnego (tzw. interleukiny 10) nie przyniosły jednak oczekiwanych odpowiedzi. Wciąż trwają badania nad znalezieniem specyficznych dla IBS zmian w genach, które mogą okazać się idealnymi biomarkerami w diagnozowaniu i leczeniu zespołu jelita drażliwego. Niektórzy uważają, że tego typu badania, opierające się na znalezieniu idealnego biomarkera genetycznego, w przyszłości staną się głównym nurtem poszukiwań idealnej metody leczniczej IBS.

Wiele innych teorii na temat idealnego biomarkera dla IBS ujrzało światło dzienne. Dotyczyły one m.in. wspomnianej wcześniej serotoniny, jednakże na dzień dzisiejszy nie można uznać jej za użyteczny marker w diagnostyce zespołu jelita drażliwego. Tyczy się to również czynników pobudzających stan zapalny (interleukiny 6 i wspomnianego już TNF-?), ponieważ wykrywane są one także w innych czynnościowych chorobach przewodu pokarmowego.

Dostępne informacje wydają się być listą niepowodzeń w poszukiwaniu doskonałego biomarkera dla IBS. Jednak tak naprawdę świadczą o ogromnym postępie medycyny i niesamowitych osiągnięciach naukowych, które wniosły do wiedzy na temat zespołu jelita drażliwego wiele nowych i cennych wiadomości na temat natury tego, bądź co bądź, przykrego schorzenia. IBS wciąż jest skomplikowaną chorobą, u podłoża której leży wiele przyczyn, dlatego znalezienie idealnego biomarkera jest ogromnym wyzwaniem. Należałoby zatem przyjąć, że poszczególni pacjenci z IBS będą mogli być diagnozowaniu przy użyciu różnych markerów. Pole badań naukowych poszerza się z każdą chwilą i być może już niebawem biomarkery dla IBS będą dostępne dla każdego praktykującego lekarza.
Autor: lekarz Szymon Rafał Wilk
www.ibsinfo.pl

Można się skontaktować z Instytutem Mikroekologii w Poznaniu, Jacek Roik, tel. 14, 655 84 49.

Jedna myśl nt. „Zespół jelita drażliwego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>