Otyłość – światowy problem.

Otyłość jest jednym z głównych problemów zdrowia, towarzyszącym człowiekowi od najdawniejszych czasów. W 1997 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała otyłość za chorobę cywilizacyjną. Na przełomie lat 1980-2008 liczba osób z nadmierną masą ciała zwiększyła się dwukrotnie. W 1980 roku otyłość została zdiagnozowana u 5% mężczyzn i 8% kobiet, a już w 2008 roku problem ten dotyczył 10% mężczyzn i 14% kobiet. Według danych zawartych w European Nutrition and Health Report największy odsetek osób otyłych w Europie stanowią mieszkańcy Grecji, w której otyłych jest 28% mężczyzn i 38% kobiet. Najmniejszy odsetek osób otyłych występuje w takich krajach, jak: Francja, Szwecja, Dania i Norwegia, gdzie otyłość obserwowana jest u 7-9% mężczyzn i 6-8% kobiet. Przewiduje się, że do 2015 roku osoby z otyłością będą stanowić 1/10 całkowitej ludności świata.

Otyłość z jednej strony sama w sobie jest chorobą, z drugiej strony zwiększa ryzyko rozwoju wielu innych schorzeń. U osób otyłych główną przyczyną śmierci są choroby układu krążenia w tym: choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze i niewydolność mięśnia sercowego. Ryzyko wystąpienia schorzeń tego układu w otyłości nie zależy wyłącznie od BMI i procentowej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, ale przede wszystkim od typu otyłości. Największe powikłania chorób układu krążenia zauważalne są w otyłości brzusznej. Nadciśnienie tętnicze obserwowalne jest trzy razy częściej u osób z nadmierną masa ciała w porównaniu z osobami z prawidłowym BMI. Badanie Framingham podczas czteroletniej obserwacji dostarczyło dowodów, że wzrost masy ciała o 5% zwiększyło występowanie nadciśnienia o 30%. W badaniu u większości kobiet i mężczyzn występowanie nadciśnienia tętniczego łączyło się z otyłością badanych, a wzrost masy ciała o każde 5 kg spowodowało wzrost ciśnienia tętniczego o 4,5 mmHg. Wyniki badań INTERHART przeprowadzonego w 52 państwach udowodniły, że jednym z głównych przyczyn zawałów serca obok nadciśnienia tętniczego i zaburzeń lipidowych jest otyłość. Nieprawidłowa masa ciała odpowiedzialna jest za ok 23% przypadków choroby wieńcowej u mężczyzn i 15% u kobiet. Ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego wzrasta o około 3-11% z każdym dodatkowym powyżej wartości prawidłowych punktem BMI, a krwotocznego o 1-12% .

Osoby otyłe z otyłością typu brzusznego narażone są ponadto na występowanie charakterystycznego wzrostu zaburzeń lipidowych, z wysokim stężeniem trójglicerydów i niskim stężeniem cholesterolu HDL. Redukcja masy ciała o 10 kg u tych osób może obniżyć poziom cholesterolu całkowitego o 0,23 mmol/l.

Cukrzyca typu 2 ma najsilniejszy związek z otyłością, gdzie 90% osób chorych posiada nadwagę lub otyłość. Badania wykazują, że w ciągu 10 lat chorowania na otyłość ryzyko zachorowania na cukrzycę zwiększa się o 26,2% przy BMI większym niż 37 kg/m2.

Ważnym elementem w patomechanizmie powstania cukrzycy w otyłości jest podwyższony poziom wolnych kwasów tłuszczowych co w konsekwencji prowadzi do hamowania utleniania glukozy, zatrzymania glikolizy i wychwytu glukozy. Obniżenie masy ciała o 1 kg na rok w ciągu 10 lat zmniejsza ryzyko cukrzycy typu 2 aż o 33%.

Otyłość związana jest z występowaniem wielu chorób przewodu pokarmowego w tym: choroby refluksowej przełyku, nadżerkowe zapalenie przełyku, przełyk Barretta, polipy jelita grubego, nowotwory jelita grubego, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, rak wątroby, kamica pęcherzyka żółciowego, nowotwory pęcherzyka żółciowego i trzustki. Osoby otyłe są 2,5 razy bardziej narażone na refluks lub/i nadżerki przełyku.
Nadmierna masa ciała stanowi czynnik ryzyka przewlekłej niewydolności nerek i kamicy nerkowej. U tych osób diagnozuje się częściej nykturię i dysfunkcję mięśni dna miednicy, ogniskowe i segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych. U osób otyłych częściej zauważa się zaburzenia płodności w porównaniu z osobami o prawidłowym BMI. Otyłość odpowiada za 6% bezpłodności spowodowanej zmianami hormonalnymi, będącymi efektem nadmiaru tkanki tłuszczowej w organizmie. U otyłych kobiet trudniej jest wykonać badanie ultrasonograficzne w celu ustalenia terminu porodu, czy też wykrycia wad u rozwijającego się płodu. Częściej też ciąże u kobiet z otyłością w porównaniu z kobietami o prawidłowym BMI kończą się cięciem cesarskim.

Otyłość jest istotnym czynnikiem środowiskowym zwiększającym zapadalność na nowotwory złośliwe. 10% zgonów z powodu nowotworów u osób niepalących jest związany z otyłością. Do najważniejszych postaci raka, w których nadmiar masy ciała odgrywa główna rolę czynnika ryzyka, należą nowotwory złośliwe płuca, sutka, stercza, jelita grubego, jajnika, macicy, nerki oraz pęcherzyka żółciowego, chłoniaki ziarnicze, białaczka, szpiczak mnogi.

Przeprowadzone badania dostarczają dowodów potwierdzających zwiększoną częstość przewlekłych bólów głowy u osób z wysokimi wartościami BMI, zwiększoną częstość napadów migreny i jej nasilenia wraz ze wzrostem BMI. U otyłych częściej diagnozuje się zaburzenia psychologiczne, takie jak: zaburzenia odżywiania oraz lękowe, depresję, niską samoocenę oraz mogące pojawić się zachowania obsesyjne związane z obniżeniem masy ciała.

Proces leczenia otyłości jest niezwykle trudnym i kosztownym wyzwaniem, wymagającym współpracy wielu wysokokwalifikowanych specjalistów. Zwiększenie działań z zakresu promocji i profilaktyki zdrowia, dokonanie zmian w sposobie żywienia i przekonań konsumenckich w skali społecznej i indywidualnej, może uchronić wiele ludzi przed ryzykiem utraty zdrowia i życia wielu osób na świecie.

Anna Puzoń, dietetyk

www.kopalniawiedzy.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>