Dr n. med. Zbigniew Martyka- Zakażenia- cz. 1.

Organizm ludzki jest nieustannie narażony na styczność z bakteriami, wirusami, grzybami chorobotwórczymi, pasożytami. Nie żyjemy w środowisku sterylnym, więc nie da się tego kontaktu uniknąć.
Do zakażenia może dochodzić w relacjach bezpośrednich lub pośrednich. W niektórych przypadkach jest to dotyk chorej osoby lub przedmiotu, który ta osoba dotykała, w innych wdychanie wydalanych przez chorego drobnoustrojów (zwłaszcza kaszel i kichanie ? sprzyjają wydalaniu zarazków).
Kolejną drogą wprowadzenia zarazków jest droga krwiopochodna. Można tu wymienić zakłucia, skaleczenia, zabiegi operacyjne czy inne mniejsze ? z naruszeniem ciągłości tkanek.
W przypadku zakażeń szerzących się drogą przewodu pokarmowego do jamy ustnej wprowadzamy nieświadomie bakterie i wirusy zanieczyszczające pokarm (woda, zakażone produkty żywnościowe czy po prostu niedokładnie umyte ręce ? w takim przypadku mówimy o chorobie brudnych rąk ? do tego tematu jeszcze wrócimy).
Nie zapominajmy o zwierzętach i owadach, które będąc nosicielami zarazków mogą nas ugryźć, podrapać, użądlić.
O wiele łatwiej zakażenia przenoszą się w dużych skupiskach ludzi (szkoły, przedszkola, koszary, zatłoczone środki komunikacji miejskiej).
Po kontakcie z drobnoustrojami chorobotwórczymi nie zawsze jednak dochodzi do zachorowania. Od czego więc to zależy?
Każdy organizm posiada własne mechanizmy obronne, wśród których można wyróżnić tzw. nieswoiste i swoiste.
Do nieswoistych należą:
1. Powłoka skóry i błon śluzowych.
Jeśli ta bariera jest nieuszkodzona stanowi mechaniczną ?zaporę? przed wnikaniem drobnoustrojów. Ponadto kwaśny odczyn powierzchni skóry, pot, śluz, łzy, ruch rzęsek w nabłonku migawkowym, odruch kaszlu, kichania a także wymioty i biegunka ? wszystko to służy ?usunięciu agresora? z organizmu.
Naruszenie ciągłości usposabia do rozwoju zakażenia. O wiele łatwiej uszkodzić cienką błonę śluzową, niż skórę ? stąd częstszymi wrotami inwazji jest właśnie nabłonek dróg oddechowych, jamy ustnej, spojówki oka, ucha środkowego, dróg moczowych i dróg rodnych.
2. Konkurencyjne działanie bakterii saprofitycznych.
Bakterie te stanowią fizjologiczną florę i wspomagają organizm w jego funkcjach. Wytwarzają np. kwas mlekowy, wpływają na perystaltykę jelit, wspomagają trawienie itp. Wiele funkcji bakterii saprofitycznych nie do końca jest wyjaśnionych. Swego czasu było głośno o bakterii Helicobacter pylori, której obecność w żołądku sprzyja przewlekaniu się choroby wrzodowej. Tępiono więc ją wszelkimi dostępnymi sposobami. Po kilku latach okazało się, że są odmiany, które nie tylko nie wywołują choroby, ale wręcz działają ochronnie przeciwnowotworowo. Te wszystkie ?dobrotliwe? bakterie są konkurencją dla szkodliwych patogenów, a nawet mogą wpływać niszcząco na te chorobotwórcze.
3. Odporność nieswoista.
Organizm wytwarza substancje nie będące przeciwciałami, lecz mające niszczący wpływ na drobnoustroje chorobotwórcze. Substancje te znajdujemy w ślinie, łzach, krwi, płynach tkankowych. Należą do nich m.in.: niektóre białka, pierwiastki śladowe, lizozym, interferony.
4. Fagocytoza, czyli ?pożeranie? intruzów.
Eliminacja dotyczy głównie bakterii. Specyficzne krwinki białe (leukocyty, makrofagi) otaczają obcą bakterię, wchłaniają ją i niszczą poprzez układ enzymatyczny.
5. Ogólny stan organizmu.
Sprawnie działający organizm, mający zapewniony dowóz wszystkich niezbędnych substancji odżywczych (w tym witamin i mikroelementów), posiada prawidłowe układy regulacyjne i łatwiej radzi sobie z infekcjami. Niedożywienie, niedobory ? ułatwiają zachorowanie.
Swoiste mechanizmy obronne polegają na wytworzeniu specyficznych przeciwciał skierowanych na konkretny rodzaj drobnoustroju. Tego typu odporność może być bierna i czynna.
1. Odporność bierna ? kiedy organizm nie produkuje sam przeciwciał, lecz otrzymuje je z zewnątrz. Przykładem może być przechodzenie przez łożysko do płodu przeciwciał wytworzonych przez organizm matki. Niekiedy gotowe przeciwciała podaje się pacjentom narażonym na specyficzne zachorowania po ekspozycji na czynnik zakaźny ? np. wstrzyknięcia surowicy przeciwtężcowej, podawanie immunoglobuliny przeciw wirusowi HBV (wirusowe zapalenie wątroby typu B).
2. Odporność czynna ? pojawia się w wyniku odpowiedzi układu odpornościowego na kontakt z obcą substancją białkową (czyli antygenem). Tym antygenem mogą być bakterie atakujące organizm albo zabite czy osłabione bakterie zawarte w szczepionkach. Organizm zaczyna wówczas produkować specyficzne przeciwciała.
Oprócz przeciwciał funkcjonuje jeszcze mechanizm tzw. odporności komórkowej ? tzn. wyspecjalizowane komórki układu odpornościowego mają zdolność niszczenia patogenów (szkodliwych czynników chorobotwórczych).
Specyficzną odporność organizmu mierzy się ilością wytworzonych określonych przeciwciał lub zdolnością do ich szybkiego wytworzenia. Zdarza się bowiem niejednokrotnie, że w badaniu stwierdzamy niski poziom tychże przeciwciał lecz po kontakcie z chorobotwórczym drobnoustrojem produkcja przeciwciał ?rusza pełną parą?.
Poprzez badanie obecności różnego rodzaju przeciwciał możemy próbować diagnozować choroby. Jeśli bowiem pacjent ma objawy infekcji wirusowej i pojawiają się odpowiednie wysokie wartości przeciwciał przeciw konkretnemu wirusowi, to sugeruje to właśnie zakażenie tymże wirusem.
Niestety, obecne przeciwciała mogą stanowić zagrożenie dla organizmu gospodarza. Mogą atakować i uszkadzać własne tkanki. Mówimy wówczas o tzw. chorobach z autoagresji. Być może spotykali się Państwo z takimi określeniami jak: autoimmunologiczne zapalenie wątroby czy tarczycy.

dr n. med. Zbigniew Martyka, Źródło 12/2009

Autor publikuje swoje felietony na łamach Tygodnika Rodzin Katolickich ?Źródło?- www.zrodlo.krakow.pl

Kontakt z Autorem: Przychodnia Lekarska ?Triada? w Tarnowie, ul. Nowy Świat 40, rejestracja od 8.00 do 20.00, tel. 0-14, 622- 39- 22.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>