Dr n. med. Zbigniew Martyka- zaburzenia w gospodarce potasem.

Coraz częściej spotyka się pacjentów, którzy uzupełniają niedobór potasu, stosując go pod różnymi postaciami. Preparaty potasu należą bodajże do jednych z najczęściej sprzedawanych w aptekach. Niedobór potasu nazywamy w języku medycznym hipokaliemią lub hipopotasemią. Znaczy to, że we krwi jest zbyt mało potasu w stosunku do zapotrzebowania i ustalonych norm klinicznych.
Organizm dorosłego człowieka zawiera około 150 g potasu. Dzienne zapotrzebowania to 1 ? 2 gramów. Około 90% potasu wchłania się z przewodu pokarmowego. Wchłonięty potas ulega przemieszczeniu do wnętrza komórek, a mechanizmy regulujące czuwają nad tym, by jego nadmiar we krwi nie spowodował niebezpiecznego zaburzenia równowagi pomiędzy ilością wewnątrzkomórkową a zewnątrzkomórkową.
We wnętrzu komórek znajduje się ponad 35 razy więcej potasu niż w surowicy krwi.
Potas spełnia niezwykle ważną rolę w procesach fizjologicznych organizmu. Aktywizuje wiele enzymów wewnątrzkomórkowych niezbędnych do procesów biologicznych, przede wszystkim związanych z wytwarzaniem energii. Jego niedobór zaburza pracę mięśni, jak również wpływa niekorzystnie na przewodzenie impulsów w włóknach układu nerwowego. Deficyt powoduje uczucie znużenia, bóle mięśniowe, osłabienie siły skurczowej mięśni, kurcze mięśniowe, porażenną niedrożność jelit, zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego, a co najgroźniejsze ? zaburzenia rytmu serca. Niedobór potasu może powodować efekt toksyczny niektórych leków nasercowych. Leki te przy prawidłowym poziomie potasu we krwi nie działają toksycznie. Hipopotasemia może prowadzić do wzrostu poziomu glukozy we krwi (zarówno poprzez upośledzenie wydzielania insuliny przy niedoborze potasu jak i poprzez oporność na działanie insuliny w tych przypadkach).

Do niedoboru potasu dochodzić może w trzech mechanizmach:
1) niedostateczna podaż (zbyt mała ilość dostarczanego potasu do organizmu),
2) nieprawidłowa dystrybucja (przesunięcie z krwi do wnętrza komórek),
3) nadmierna utrata potasu.

Ad.1) U osób normalnie się odżywiających nie powinno teoretycznie dochodzić do niedoboru potasu w diecie. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek wzrasta przy wysiłkach fizycznych. Wówczas konieczne staje się dostarczanie nawet dwukrotnie większej ilości potasu, zaś u osób z bardzo intensywnym wysiłkiem ? nawet trzykrotnie większej ilości.
Problem zaczyna się u osób stosujących ograniczenia dietetyczne (np. odchudzanie).
Ad.2) Przesunięcie jonu potasowego z surowicy krwi do wnętrza komórek powodować może jego niedobór we krwi, choć całkowita ilość potasu zawarta w organizmie nie ulega zmniejszeniu. Do takich przesunięć jonowych dochodzi przy zaburzeniach metabolicznych ? w tzw. zasadowicy (przeciwieństwo kwasicy), pod wpływem działania insuliny, po przetoczeniu krwi (uprzednio zamrożonej), w przypadku intensywnego leczenia niedokrwistości (kiedy powstaje dużo nowych komórek krwinkowych ?ściągających? potas z surowicy do wewnątrz). Z drugiej strony rozpad uszkodzonych komórek powoduje przechodzenie potasu na zewnątrz – do przestrzeni pozakomórkowej, w tym także do surowicy krwi.
Ad. 3) Ta przyczyna wydaje się być najczęstszą spośród wszystkich prowadzących do niedoboru potasu.
W normalnych warunkach potas jest wydalany z moczem, ze stolcem (w mniejszych ilościach), z potem. Ilość potasu wydalanego ze stolcem wzrasta w przypadku niewydolności nerek. Ponadto podczas biegunek następuje wydalanie jonu potasowego do światła jelita grubego i jego ucieczka na zewnątrz. Intensywne biegunki mogą więc prowadzić do poważnych zaburzeń wodno-elektrolitowych.
Zwykle jednak najczęściej dochodzi do hipopotasemi wskutek wydalania przez nerki. Wydalaniu temu sprzyjają zaburzenia hormonalne, środki moczopędne, inne leki, zaburzenia wodno-elektrolitowe i metaboliczne (cukrzyca, kwasica).
Przy stosowaniu leków moczopędnych (w leczeniu niewydolności krążenia i nadciśnienia tętniczego) zwykle lekarz przepisuje dodatkowo potas, w celu jego uzupełnienia (leki te powodują wzmożoną ucieczkę potasu z moczem).
Podawanie potasu jest więc konieczne. Można oczywiście stosować inne leki, które ?oszczędzają? potas, powodując jego zatrzymanie w organizmie. Okresowo powinno się jednak określać poziom potasu we krwi, by nie dopuścić ani do jego nadmiernego wzrostu ani do deficytu.
Wcale nie tak rzadko spotyka się jednak sytuacje, w których pacjent nie przyjmuje żadnych leków ?wypłukujących? potas z organizmu, a przy badaniach wyniki wskazują na jego niedobór. Skąd się to bierze? Jeśli pacjent stosuje normalną dietę i nie ma intensywnych wysiłków fizycznych (przy ciężkim wysiłku organizm może stracić nawet od 3 – 4 gramów potasu!) to należy poszukać innej przyczyny.
O tym w następnym odcinku, na który już dziś wszystkich Czytelników serdecznie zapraszam.

dr n. med. Zbigniew Martyka, Źródło 15/2009

Autor publikuje swoje felietony na łamach Tygodnika Rodzin Katolickich ?Źródło?- www.zrodlo.krakow.pl
Kontakt z Autorem: Przychodnia Lekarska ?Triada? w Tarnowie, ul. Nowy Świat 40, rejestracja od 8.00 do 20.00, tel. 0-14, 622- 39- 22.

2 myśli nt. „Dr n. med. Zbigniew Martyka- zaburzenia w gospodarce potasem.

  1. od 20 lat mam niedobor potasu w komorce przy normie ok 110 mmol spadal mi przez lata ,poczotkowo 80 mmol pozniej 40 inizej do 10 mmol.od lat jestem na kroplowkach 2 kcl 1 magnez wplynie wieloelektrolitowym.ostatnio mam podawane 2 ampulki potasu w glukozie i 4 jedn.insuliny atrapit. mam polineuropatie przewlekla niedowlad konczyn gornych i dolnych od dziecinstwa.jestem jusz wykonczona bo kroplowki sa co 3 dzien.medycyna jest bezsilna nie poznana przyczyna.nikt nie slyszal o takim przypadku.czy wiadomo Panu o takim przypadku jak postepowac ?

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>